شب چله در همدان ( آداب ورسوم وغذاها واعتقادات )

دان هوا از اول ماه آذر چنان سرد می شود که مردم ناچارند کرسی بگذارند . در بعضی خانه ها با آنکه بخاری دارند کرسی هم می گذارند زیرا داشتن کرسی از واجبات است و تا زیر کرسی نروند حسابی گرم نمی شوند

شب چله در همدان ( آداب ورسوم وغذاها واعتقادات )

در همدان چند ماه قبل از فرارسیدن زمستان ، کدبانوی خانه در فکر شب چله است ودست اندرکار تهیه خوراکیها و شبچره می شود . قبلا" دوم مویز وشانی را می گیرد وتخمه های هندوانه را خندان وبرشته می کند .

اول شب چله ، وقتی که تمام اهل خانه دور هم جمع می شوند . کدبانوی خانه : کشمش ، مویز ، شانی ، هندوانه ، تخمه خربزه وهندوانه که به اینها آجیل شب چله می گویند می آورند وروی کرسی می گذارند .

فال سوزن : وقتی خوردنیها تمام شد یک تکه پارچه تازه وآب ندیده می آورند ؛ یک نفر زن مسن وبا کمال که شعر از حفظ دارد ، شعری می خواند ودختر بچه کوچک ومعصومی روی همان پارچه سوزن میزند . حاضران مجلس در دل نیت می کنند . خواندن هر شعر که تمام شده در هر محلی که دختر سوزن زده ( البته دیگران محل سوزن زدن ها را نبایند ببینند ) مخصوص یک شعر است وهر کسی هر نیتی دارد یکی از آنها را که مخصوص یک شعری است انتخاب وشعر را جواب نیت خود می داند . این شعرها که می آوریم نمونه ای از اشعاری است که برای فال سوزن می خوانند :

□□□

بالای کوچه پسندت کردم ای گل کوتاه بودی بلندت کردم ای گل

ترش بودی مثل آبلیمو به مثل خرده قندت کردم ای گل

□□□

سفید مرغی بودم بر شاخ پسته فلک سنگی زدم بالم شکسته

فلک بالی بده پرواز گیرم در دروازه شیراز گیرم

□□□

سحر صبحی برفتم دیدن گل بدیدم جفت بلبل شاخه گل

زبان زرگری می خواند ومیگفت خدا تا کی کنم صبر وتحمل ؟

□□□

کوچه درآمدی ومی رقصیدی کارد وقمه وکیسه به ما بخشیدی

کارد وقمه وکیسه به ما نفتاده عید من وتو ، عید قربان افتاده

در بعضی از خانواده ها رسم است شب چله بیشتر در خانه بزرگ خانواده جمع می شوند ، البته هر کس مقداری شبچره و میوه و سایر مایحتاج شب چله را با خود می آورد .

تمام میوه ها وخوراکیهای زمستانی به علاوه هندوانه وقوت خضر نبی خورده میشود .

شب چله شام مخصوص ندارد . خربزه هم جزء واجبات نیست . انار و به برای شب چله می گذارند که از قدیم گفته اند « سیب سردی ، انار نامردی ، به به دستم بده اگر مردی » انار را یا دان میکنند یا بیشتر خروس کرده ودر ظرف می چینند . خلاصه همه میوه های زمستانی را روی کرسی یا وسط اتاق چیده ، دست نمی زنند تا مردخانه یا بزرگترخانواده بیاید وقسمت کند . البته در همه خانه ها همه گونه میوه یافت نمی شود یعنی نمی توانند تهیه کنند . فقط در خانواده های متمکن ممکن است که همه چیز باشد . بچه ها که می دانند شب چله مهمان می آید با هم دم می گیرند : / امشب شب چله است/ خاله جان سر پله است/ ونام هر کس را که دوست دارند بیاید می گویند و می خوانند :

امشب شب چله است حسن چل سر پله است بیارین هندوانه حسن چل بلومانه

شب چله فال گرفتن ومهره انداختن نیز رواج دارد . یک نفر یک کوزه کوچک به نام قوزوله می آورد وبه همه می گوید می خواهم مهره بریزم . هر کس هر چه دارد مثل دکمه ، مهره ، سنجاق که خودش آنرا بشناسد در کوزه می ریزد بعد در کوزه را آهسته می بندند وزیر ناودان روبه قبله آویزان می کنند . این کوزه یک شبانه روز می ماند تا شب چله که همه جمع شدند کوزه را آورده به دست دختر نابالغی می دهند و او را عروس می کنند . دویاق که یک پارچه گلی رنگی است به سر او می اندازند . او هم کوزه را در بغل گرفته دانه دانه مهره ها را که در کوزه هست بیرون می آورد . ولی نشان نمی دهد تا شعر خوانده شود . گاه شعری از حافظ وگاه شعری محلی می خوانند وآنوقت عروس مهره را نشان می دهد . مهره مال هر کس بود شعر هم مربوط به او می شود . گاه هر یک از حاضران یک شعر می خواند تا مهره ها تمام شود . این فال خیلی طرفدار دارد . یکی دیگر از رسوم شب چله فرستادن شب چله ای است که برای عروس عقد کرده می فرستند به این ترتیب که دختری را که عقد کرده اند وهنوز به خانه بخت نبرده اند ، خانه شوهر وظیفه دارند برایش شب چله ای بفرستند . از میوه هر چه که از قوه مالی شان برآید , ولی قوت خضر نبی واجب است . اما برای عروس ، چنجه هندوانه وخربزه که خودشان درست کرده اند نمی فرستند بلکه آجیل شور میفرستند به اضافه مرغ وماهی ویک قواره پارچه . اینها را توی سینی واگر زیاد باشد توی خوانچه می گذارند . و با شیرینی به خانه عروس می فرستند . عروس هم در عوض چیزی مانند پارچه پیراهنی یا پارچه لباسی یا جوراب برای داماد می فرستد همراه با یک جعبه شیرینی شب چله می گویند ومی خندند وشبچره می خورند وتفریح می کنند وتا نصف شب می نشینند وشادی می کنند که از فردا دیگر روزها بلند خواهد شد .

در نهاوند کدبانوی خانه شبچره یلدا را از اویل پائیز آماده می کند که عبارتند از : به ، هندوانه ، خربزه ، سنجد ، گردو ، کشمش ، بادام ونخود . نزدیکی های شب چله مقداری گندم هم در آب پنیر می ریزند تا متورم شود که به آن گنم شیر می گویند وآن را با شاهدانه وتخمه هندوانه وخربزه که آنها را چنجه شانی می گویند مخلوط کرده ودر ظرفی می ریزند وحرارت می دهند تا به قول نهاوندی ها بو بخورد . پس از بو خوردن آنها را با مغز گردو وبادام که قبلا" آماده کرده اند مخلوط کرده در کیسه ای می ریزند وبرای شب چله می گذارند . شب چله زن خوراکیها را می آورد سرکرسی واز اهل خانه هر که سواد داشته باشد با صدای بلند شاهنامه می خواند . بعد هر کس هم چیستان ومثلی بداند می گوید یا دوبیتی می خواند .

سه گلین در همدان

در چار چار زمستان کوسه گلین در می آید وبه در همه خانه ها هم آنان که گوسفند دارند وهم آنها که ندارند می رود ومژده گذشتن زمستان را می دهد . شما باید در همدان زندگی کرده باشید تا بدانید مژده تمام شدن زمستان چه اندازه مسرت بخش است . یک دسته کوسه گلین باید حداقل پنج نفر باشند یعنی کوسه وعروس یا گلین ، انباردار ، ساز زن ودهل چی . شخصی که کوسه می شود یک پوستین واروونه می پوشد وریش وسبیل مصنوعی می گذارد وپیشانی خود را با دستمال می بندد در دو طرف سر خود دو تا چوب جارو مثل دو تا شاخ می گذارند به دور کمرش هم زنگوله آویزان می کنند ویک چوبدستی هم می گیرد . عروس کوسه هم پسر بچه ای است که لباس زنانه محلی مثل شلیته وشلوار وپیراهن وروسری می پوشد وبا یک دستمال جلوی دهانش را می بندد که آن را یشماق می گویند وچون گردنبند به گردش می اندازد ، دو تا دستمال هم برای چوپی رقصیدن به دست دارد . انبار دار چند تا کیسه برای جمع آوری چیزهایی که اهالی بهشان می دهند همراه دارد . دو نفر ساز زن ونوازنده دوره گرد هم همراهشان است که آهنگهای محلی می زنند . کوسه گلین که وارد کوچه ها می شود همین که صدای زنگوله هایی که به خودشان آویخته اند بلند شد بچه ها را از خانه هایشان بیرون می آورد . بچه ها شادی کنان دنبال کوسه و دارو دسته اش راه می افتند وبه کوسه می گویند : بفرمائید بیایید به خانه ما ! کوسه وگلین به هر خانه ای که می روند بچه ها هم دنبال آنها وارد خانه می شوند کوسه گاهی صورت گلین را می بوسد و قاه قاه می خندد وگاه هم مثل اینکه می خواهد با یک دسته علف گوسفندی را صدا کند با دهانش صدا درمی آورد وبعد بلند بلند می خندد . پس از آنکه رقص آنان تمام شد کوسه خود را روی برفها می اندازد گلین هم بالای سر او می رود وبا دستمال سر وصورت او را نوازش می کند . صاحبخانه برای آنان چیزی می آورد وتحویل انبار دارد می دهد . چیزهایی که برای کوسه می آورند عبارتند از : آرد ، گندم ، قند وچای ، بلغور ، پول ، ترشی ، کشمش ومویز ومانند اینها . آن وقت کوسه بلند می شود صاحبخانه را دعا می کند ومی گوید: « خدا امید ما را از این خانه کوتاه نکند » دارو دسته کوسه می گویند : آمین . خدا سلامتی بدهد . آمین . خدا برکت بدهد آمین . دعا کردن کوسه که تمام شد از آن خانه به خانه های دیگری می روند وبه تمام خانه ها سر می زنند . مردم عقیده دارند که آمدن کوسه وگلین به خانه هایشان شگون دارد وقدمشان مایه خیر وبرکت است وخانه شان از بلا محفوظ می ماند وخودشان هم تا سال دیگر با شادی وسرور قرین خواهند بود .

صد البته این رسم کوسه گلین در سایر نقاط استان همدان نیز وجود دارد ولی شاید کمی متفاوت از هم باشد مثلا در چیزهایی که به کوسه می دهند و یا حرفها و شعرهایکوسه و شاید در رقص و آواز.

منابع :

۱ جشن ها وآداب ومعتقدات زمستان جلد دوم ابوالقاسم انجوی امیر کبیر ۱۳۷۹

۲ همدان نامه مقاله تحقیقی هادی گروسین

۳ گفته ها و کمک سروران گرامی ام :

علیمراد خزایی کاسب همدانی ، ۵۰ ساله

سیمین نصیری خانه دار ملایری ، ۷۲ ساله

رقیه اهری پور خانه دار همدانی ، ۴۹ ساله

۴ تجربیات و مشاهدات شخصی .

/ 8 نظر / 119 بازدید
me

سلام اینو بخونید:البته من ننوشتما یکی برام فرستادهممکنه مسخره به نظر بیاد ولی واقعا اتفاق میافته!می خوای صورت کسی رو که واقعا دوست داره ببینی؟اینو به 10 نفر بفرست بعد برو به ادرسhttp://amour-en-portrait.ca.cx/(این یه بازی فرانسویه)صورت کسی که دوست داره ظاهر میشه خطر سوپریز شدن!(تقریبا 90%شبیه)من خواستم این بازیو دور بزنم مستقیما رفتم به اون ادرس گفت اینطوری نمیشه باید به10نفر بفرستیش نمیدونم چه طوری فهمید حالا بیاین امتحان کنیم..................

...

وقتی همه چیز خوب است، میترسم... مـا به لنگیدن یک جایِ کار عـــادت کـــرده ایـــم. . .

...

-------------------------------------------------------------------------------- ته فنجان قهوه ام کف دستم یا پیشانی ام را ببین! چیزی نمی بینی؟ مثلا خطی حرفی یا چیزی که بتوان “تو” را به “من” نسبت داد ؟!

کلوب فارسي

سلام، شما رو به جامعه مجازي پرشين کلوب دعوت ميکنم. توي پرشين کلوب ميتونيد عقايد و نظراتتون رو رايگان به اشتراک بگذاريد و دوستان جديدي پيدا کنيد.[گل]

کسب درآمد

سلام دوست عزيز وبلاگ جالبي داري. يه پيشنهاد خوب براي اينکه بتوني از وبلاگت کسب درآمد کني داريم. توضيحات بيشتر تو اين صفحه هست: http://webgar.com/daramad نه وقت گيره نه زحمتي داره. سئوالي داشتي يا نياز به راهنمايي داشتي ايميل بزن يا پيغام بذار در خدمتيم.

نمايشگاه هاست www.hostexhibition.com

با سلام به شما دوست عزيز : از سايت من ديدن کنيد براي شما يک پيشنهاد خوب دارم تبديل و بلاگ شما به سايت دائمي هاستينگ رايگان هديه ما به شما با من در تماس باشين يا هو اي دي host_iran هاست,هاست رايگان,هاستينگ,فروش هاست,خريد هاست,سرور مجازي,وي پي اس ---------------------------------------------------- يک سايت جديد براي اپلود فايل ها و عکس ها بدون محدوديت مي توانيد عضوش بشين و تا يک ترا بايت فضاي رايگان داشته با شيد تازه در ازاي دانلود هر فايلتون هم و يا معرفي زير گروه که عضو ويزه سايت شوند پول در بيارين و تا روزانه 20 دلار در امد داشته باشين .... براي دانلود از لينک هاتون لينک مستقيم تو وبلاگتون بزاريد و کلي امکانات ديگه دوست داشتين حتما به ما سر بزنيد updap.com با تشکر[گل] [گل]

<<<<<< www.hostexhibition.com

با سلام به شما دوست عزيز : از سايت من ديدن کنيد براي شما يک پيشنهاد خوب دارم تبديل و بلاگ شما به سايت دائمي هاستينگ رايگان هديه ما به شما با من در تماس باشين يا هو اي دي host_iran هاست,هاست رايگان,هاستينگ,فروش هاست,خريد هاست,سرور مجازي,وي پي اس ---------------------------------------------------- يک سايت جديد براي اپلود فايل ها و عکس ها بدون محدوديت مي توانيد عضوش بشين و تا يک ترا بايت فضاي رايگان داشته با شيد تازه در ازاي دانلود هر فايلتون هم و يا معرفي زير گروه که عضو ويزه سايت شوند پول در بيارين و تا روزانه 20 دلار در امد داشته باشين .... براي دانلود از لينک هاتون لينک مستقيم تو وبلاگتون بزاريد و کلي امکانات ديگه دوست داشتين حتما به ما سر بزنيد updap دات کام با تشکر[گل] [گل]

رويا

سلام وبلاگ قشنگي داريد خوشحال ميشيم تبادل لينک داشته باشيم ميتوانيد لينک خودتون رو به آساني و رايگان در لينکدوني سايت دارالترجمه رسمي قلم اول ثبت کنيد. در صورت تمايل براي تبادل لينک به پورتال تبادل لينک به آدرس زير مراجعه کنيد. http://www.ghalameavval.com/links